Բազմանիշ թվի բաժանում երկնիշ թվի վրա։ Բաժանման ստուգումը բազմապատկումով

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Կատարի՛ր բաժանում և արդյունքը ստուգի՛ր բազմապատկումով․

Օրինակ՝ 696:12=58

Սյունակաձև

	—	6	9	6	1	2
		6	0		5	8
		—	9	6
			9	6
				0

Ստուգում․

			x		5	8
					1	2
			+	1	1	6
				5	8
				6	9	6

990:45=22

Սյունակաձև

		—	9	9	0	4	5
			9	0		2	2
		—		9	0
				9	0
					0

Ստուգում՝

			x		2	2
					4	5
	+			1	1	0
				8	8
				9	9	0

1518:22=69

Սյունակաձև

	—	1	5	1	8	2	2				6	132
		1	3	2		6	9				7	154
	—		1	9	8						8	176
			1	9	8						9	198
					0

Ստուգում՝

			x		6	9
					2	2
	+			1	3	8
			1	3	8
			1	5	1	8

2805:85=33

Սյունակաձև

	—	2	8	0	5	8	5				2	170
		2	5	5		3	3				3	255
	—		2	5	5
			2	5	5
					0

Ստուգում՝

			x		8	5
					3	3
	+			2	5	5
			2	5	5
			2	8	0	5

Տնային առաջադրանք

1․ Կատարի՛ր բաժանում և արդյունքը ստուգի՛ր բազմապատկումով․

938:14=67

Սյունակաձև

	—		9	3	8	1	4				5	70
			8	4		6	7				6	84
	—			9	8						7	98
				9	8
					0

Ստուգում՝

			x		1	4
					6	7
	+				9	8
				8	4
				9	3	8

1862:98=19

Սյունակաձև

	—	1	8	6	2	9	8
			9	8		1	9
	—		8	8	2
			8	8	2
					0

Ստուգում՝

			x		9	8
					1	9
	+			8	8	2
				9	8
			1	8	6	2

8673:59=147

Սյունակաձև

	—	8	6	7	3	5	9				5	295
		5	9			1	4	7			4	236
	—	2	7	7
		2	3	6
	—		4	1	3
			4	1	3
					0

Ստուգում՝

			x		5	9
				1	4	7
	+			4	1	3
			2	3	6
			5	9
			8	6	7	3

Ձյունիկ լուսին

Սարի ուսին,
Դեղին — կարմիր շաղալեն,
Ալիք — ալիք խաղալեն,
Ծովի ծոցին՝
Ալ ժապավեն
Տվել բոցին։

Ծառեր, հողմեր,
Ամեն կողմեր,
Թռչուն դառել երգելով,
Հեռու — հեռու հերկելով,
Երան — երան
Թռչելով
Օդի վրան։

Ամեն, ուսին Ալիք երգելով Ալ Երան Օդի

Բազմապատկում։ Բազմանիշ թվի բազմապատկումը երկնիշ և եռանիշ թվերով

Նախ  վերհիշենք, թե ինչպես ենք բազմանիշ թիվը բազմապատկում միանիշ թվով՝

x	6	4	3
			3
1	9	2	9

Այժմ բազմանիշ  թիվը  բազմապատկենք երկնիշ   թվով:

Թիվը  երկնիշ  թվով՝ բազմապատկելիս  սյունակաձև  գրելու  դեպքում  նախ այն  բազմապատկում   ենք  միավորով,  արդյունքը գրում ենք գծից ներքև 1-ին տողում, ապա  տասնավորով, որի  արդյունքը  գրում ենք  երկրոդ տողում  1 նիշ խորքից, և արդյունքները գումարում ենք այնպես,  ինչպես  այս  օրինակներում՝

	x	4	5	6
			6	5
+	2	2	8	0
2	7	3	6
2	9	6	4	0

Այժմ    բազմանիշ   թիվը   բազմապատկենք  եռանիշ  թվով:

Թիվը  եռանիշ  թվով   բազմապատկելիս  սյունակաձև  գրելու դեպքում  նախ այն բազմապատկում ենք միավորով, արդյունքը գրում ենք գծից ներքև 1-ին տողում, ապա տասնավորով, որի  արդյունքը  գրում ենք  երկրոդ տողում  1 նիշ խորքից, հետո հարյուրավորով, որի արդյունքը գրում ենք երրորդ տողում 2 նիշ  խորքից և արդյունքները գումարում ենք այնպես, ինչպես օրինակում՝

	x	5	4	6	2
			1	2	3
+	1	6	3	8	6
1	0	9	2	4
5	4	6	2
6	7	1	8	2	6

1․ Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը։

678×5

x	6	7	8
			5
5	3	5	0

1240×3

x	1	2	4	0
				3
	3	7	2	0

585×55

	x		5	8	5
				5	5
+	5	5	5	0	5

548×66

	x		5	4	8
				6	6
+	6	6	3	4	6

828×882

	x			8	2	8
				8	8	2
+			1	6	5	6
		6	6	2	4
	6	6	2	4
	7	3	0	2	9	6

625×304

	x				6	2	5
					3	0	4
+				2	5	0	0
				0	0	0
		1	8	7	5
		1	9	0	0	0	0

8624×126

	x			8	6	2	4
					1	2	6
+			5	1	7	4	4
		1	7	2	4	8
		8	6	2	4
	1	0	8	6	6	2	4

2․ Եթե Կարենի մտապահած թվի կրկնապատիկից հանենք 14 և արդյունքը բաժանենք 5-ի, կստանանք 60։ Ո՞ր թիվն է մտապահել Կարենը։

(60×5+14):2=157

Տնային առաջադրանքներ.

1․ Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը։

174×5

x	1	7	4
			5
	8	7	0

336×6

x		3	3	6
				6
	2	0	1	6

466×24

	x		4	6	6
				2	4
+		1	8	6	4
		9	3	2
	1	1	1	8	4

555×555

	x				5	5	5
					5	5	5
+				2	7	7	5
			2	7	7	5
		2	7	7	5
		3	0	8	0	2	5

642×704

	x				6	4	2
					7	0	4
+				2	5	6	8
						0
		4	4	9	4
		4	5	1	9	6	8

1932×126

	x			1	9	3	2
					1	2	6
+			1	1	5	9	2
			3	8	6	4
		1	9	3	2
		2	4	3	4	3	2

2․ Եթե Դավիթի  մտապահած  թվին ավելացնենք 2 և ստացված  գումարը փոքրացնենք 5 անգամ, ապա կստանանք 34։ Գտե՛ք Դավիթի մտապահված թիվը։

34×5-2=168

Полезный человек

Бабушка и её внук Коля сажали огурцы. Коля держал в руках мокрую тряпочку с семенами. Бабушка брала по семечку и опускала в землю.
Вдруг Коля услышал запах свежего огурца.
— Такие маленькие, а уже пахнут огурцами! — удивился мальчик.
— Всегда видно, что из чего получится, — ответила бабушка. — Я вчера крапиву на грядке полола — листики ещё маленькие, но пальцы обожгла. Сердитый вырос бы сорняк.
— А видно, каким я буду, когда вырасту? — спросил Коля.
— Видно, — улыбнулась бабушка. — Ты у меня помощник. Вырастешь и будешь хорошим работником, полезным стране человеком.

Найди в тексте слова, в которых есть звуки [б], [п], [в], [ф],  

Б — Бабушка брала обожгла бы буду улыбнулась будешь работником

П — тряпочку опускала запах пахнут крапиву получится полола пальцы     помощник полезным

В — внук Вдруг свежего ответила вырос видно Вырастешь человеком

Ф — Всегда вчера

Հոկտեմբերի 7

1. Կարդա՛ Կոմիտասի «Աշուն գիշեր» բանաստեղծությունը:

Աշուն գիշեր

Ձյունիկ լուսին

Սարի ուսին,

Դեղին — կարմիր շաղալեն,
Ալիք — ալիք խաղալեն,
Ծովի ծոցին՝
Ալ ժապավեն
Տվել բոցին։

Ծառեր, հողմեր,
Ամեն կողմեր,
Թռչուն դառել երգելով,
Հեռու — հեռու հերկելով,
Երան — երան
Թռչելով
Օդի վրան։

• Կարմիրով գրված բառերը դուրս գրիր, ապա բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Շաղալ- բարակ անձրև գալ

Հերկել- վարել, հող հավասարեցնել

Երան- բարակ քամի

• Կապույտով գրված բառերը դուրս գրիր, ապա գրիր այդ բառերի հոմանիշները:

Ձյունիկ- ձյունաճերմակ սպիտակ

Ալ- վառ կարմիր 

Բոց-կրակ, հուր

Հողմ-  ուժգին քամի, մրրիկ, փոթորիկ

Հանում։ Հանման ստուգումը գումարումով

Եթե տարբերությանը գումարենք հանելին ու  ստանանք նվազելին, ապա   այն ճիշտ է  կատարված, իսկ եթե ոչ, ապա սխալ է։

Նվազելի

—

հանելի

=

տարբերություն

4567

—

3569

=

998

Դասարանական առաջադրանքներ.

1․ Կատարի՛ր հանում և արդյունքը ստուգի՛ր գումարումով։

Օրինակ՝ 4567-3569=998

—	4՛	5՛	6՛	7		Ստուգում՝	+	3	5	6	9
	3	5	6	9					9	9	8
		9	9	8				4	5	6	7

785-385

—	7	8	5				Ստուգում՝	+	4	0	0
	3	8	5						3	8	5
	4	0	0						7	8	5

672-660

—	6	7	2				Ստուգում՝	+			1	2
	6	6	0							6	6	0
		1	2							6	7	2

45844-8158

—	4	5	8	4	4			Ստուգում՝	+	3	7	6	8	6
		8	1	5	8						8	1	5	8
	3	7	6	8	6					4	5	8	4	4

90126-9008

—	9	0	1	2	6			Ստուգում՝	+	8	1	1	1	8
		9	0	0	8						9	0	0	8
	8	1	1	1	8					8	1	1	2	6

2. Գումարումով ստուգի՛ր ճի՞շտ է արդյոք կատարվել հանումը։

Օրինակ՝ 5555-99=5456 — ճիշտ է

Ստուգում՝	+		5	4	5	6
					9	9
			5	5	5	5

25252-7897=17355

Ստուգում՝	+	1	7	3	5	5
			7	8	9	7
		2	5	2	5	2

90000-7777=82223

Ստուգում՝	+	8	2	2	2	3
			7	7	7	7
		9	0	0	0	0

71587-42786=28801

Ստուգում՝	+	2	8	8	0	1
		4	2	7	8	6
		7	1	5	8	7

3․  350 նստատեղ ունեցող ինքնաթիռն ունի 2 սրահ։ Առաջին սրահի նստատեղերը 46-ով քիչ են երկրորդ սրահի նստատեղերից։ Քանի՞ նստատեղ կա առաջին սրահում։

350+46=396   396:2 =198    350-198=152

Տնային առաջադրանքներ.

1․ Կատարի՛ր հանում և արդյունքը ստուգի՛ր գումարումով։

2509-1598

—	2	5	0	9			Ստուգում՝	+		9	1	1
	1	5	9	8					1	5	9	8
		9	1	1					2	5	0	9

  10456-5987

—	1	0	4	5	6		Ստուգում՝	+		4	4	6	9
		5	9	8	7					5	9	8	7
		4	4	6	9				1	0	4	5	6

1456-999

—	1	4	5	6			Ստուգում՝	+		4	5	7
		9	9	9						9	9	9
		4	5	7					1	4	5	6

2. Ըստ օրինաչափության, տրված թվերից հետո գրի՛ր ևս երեք թիվ։

8, 7, 15, 22, 37, 59, 96, 155   

5, 7, 12, 19, 31, 50, 81, 131

Գումարում։ Գումարման ստուգումը հանումով

Դասարանական առաջադրանքներ.

1․ Կատարի՛ր գումարում և արդյունքը ստուգի՛ր հանումով։

Գումարելի	+	Գումարելի	=	Գումար
4156	+	123	=	4279

1․ Կատարի՛ր գումարում և արդյունքը ստուգի՛ր հանումով։

Օրինակ՝ 4156+123=4279

+	4	1	5	6		Ստուգում՝	—	4	2	7	9
		1	2	3					1	2	3
	4	2	7	9				4	1	5	6

585+585=1170

+		5	8	5		Ստուգում՝	—	1	1	7	0
		5	8	5					5	8	5
	1	1	7	0					5	8	5

82844+7258=

+	8	2	8	4	4		Ստուգում՝	—	9	0	1	0	2
		7	2	5	8					7	2	5	8
	9	0	1	0	2				8	2	8	4	4

4758+645

+	4	7	5	8		Ստուգում՝	—	5	4	0	3
		6	4	5					6	4	5
	5	4	0	3				4	7	5	8

11111+11684

+	1	1	1	1	1		Ստուգում՝	—	2	2	7	9	5
	1	1	6	8	4				1	1	6	8	4
	2	2	7	9	5				1	1	1	1	1

1147+5689

+	1	1	4	7		Ստուգում՝	—	6	8	3	6
	5	6	8	9				5	6	8	9
	6	8	3	6				1	1	4	7

47859+16982

+	4	7	8	5	9		Ստուգում՝	—	6	4	8	4	1
	1	6	9	8	2				1	6	9	8	2
	6	4	8	4	1				4	7	8	5	9

6729+1284

+	6	7	2	9			Ստուգում՝	—	8	0	1	3
	1	2	8	4					1	2	8	4
	8	0	1	3					6	7	2	9

2․ Հանումով ստուգի՛ր ճիշտ է արդյոք կատարվել գումարումը։

Օրինակ՝ 9999+55=10054

Ստուգում՝	—	1	0	0	5	4
					5	5
			9	9	9	9

25+7897=7922   ճիշտ է

Ստուգում՝	—	7	9	2	2
		7	8	9	7
				2	5

978+167=1154   Սա  սխալ է:

Ստուգում՝	—		1	1	5	4
				1	6	7
				9	8	7

3․ Երբ կանգառում ավտոբուսից իջավ 7 ուղևոր և ավտոբուս բարձրացավ 12 ուղևոր, ավտոբուսում ուղևորների թիվը դարձավ 24։ Քանի՞ ուղևոր կար ավտոբուսում մինչև կանգառ։

Լուծում՝ 1) 24-12=12, 2)12+7=19

 Պատ. 19 ուղևոր

4․  Գնացքը երկու օրում անցավ 1255կմ ճանապարհ։ Երկրորդ օրն այն անցավ 25կմ-ով պակաս ճանապարհ, քան անցել էր առաջին օրը։ Որքա՞ն ճանապարհ է անցել գնացքը երկրորդ օրը։

f

Տնային առաջադրանքներ.

1․ Կատարի՛ր գումարում և արդյունքը ստուգի՛ր հանումով

 672+672

+		6	7	2		Ստուգում՝	—	1	3	4	4
		6	7	2					6	7	2
	1	3	4	4					6	7	2

9182+98

+	9	1	8	2		Ստուգում՝	—	9	2	8	0
			9	8						9	8
	9	2	8	0				9	1	8	2

1487+561

+	1	4	8	7		Ստուգում՝	—	2	0	4	8
		5	6	1					5	6	1
	2	0	4	8				1	4	8	7

89621+3810

+	8	9	6	2	1		Ստուգում՝	—	9	3	4	3	1
		3	8	1	0					3	8	1	0
	9	3	4	3	1				8	9	6	2	1

2․ Երկու օրում Գայանեն վաճառեց 240 կգ վարունգ։ Առաջին օրը նա վաճառեց 20կգ ավելի, քան երկրորդ օրը։ Հաշվի՛ր, թե որքան է կազմում երկրորդ օրվա վաfառքի գումարը, եթե առաջին օրվանը կազմում է 10400դրամ։                

 Լուծում՝ 1)(240-20):2=110,  2)110+20=130   3)10400:130=80, 4) 110×80=8800

 Պատ.8800 դրամ

Տեքստային բնույթի հետաքրքրաշարժ խնդիրներ

1․ Աննան ապրում է բազմահարկ շենքում։ Նրանից վերև կա 8 հարկ, իսկ ներքև՝ 5 հարկ։ Քանի հարկանի է այն շենքը, որտեղ ապրում է Աննան։

8+5+1=14

2․ Մարիան պահարանում ունի 3 զույգ կոշիկ։ Առանց նայելու առնվազն քանի՞ հատ կոշիկ պետք է հանի նա, որպեսզի վստահ լինի, որ գոնե մեկ զույգ կոշիկ հանել է։4

3․ Հրաչը հաշվեց, որ իր և իր ընկերների տարիքների գումարը հավասար է 48-ի։ Հետո նա նկատեց, որ հինգ տարի հետո նրանց բոլորի տարիքների գումարը կլինի 78։ Քանի՞ ընկեր ունի Հրաչը։5

Վիլյամ Սարոյան «Նապաստակն ու առյուծը»

Երեկոյան, քնից արթնանալով, առյուծն սկսում է մռնչալ՝ արթնացնելով անտառի հեռու ծայրերում քնած կենդանիներին: Արթնանում է նաև մի նապաստակ, որ տեսնելով մյուս կենդանիներին փախչելիս ու թաքնվելիս, ասում է. 

-Ինչո՞ւ պիտի առյուծն այդպես ահարկու մռնչա, և բոլորը փախչեն ու թաքնվեն; Ինչ է, չե՞մ կարող ես էլ նրա պես մռնչալ, որ մեծից փոքր սրտաճաք լինեն վախից;

Եվ նապաստակը թոքերը պատռելով փորձում է առյուծի պես մռնչալ, բայց ողորմելի ճվճվոց է դուրս գալիս: Հենց այդ պահին մի սոված աղվես է անցնելիս լինում; Լսելով նապաստակի ճվճվոցը, նա գալիս է, ճանկում մեծամիտի գլուխը և ասում.

-Սրանից հետո լավ հիշիր՝ դու նապաստակ ես ու ոչ թե առյուծ:

Ասում է և ուտում հիմար նապաստակին:

Առաջադրանքներ

1.Ո՞րն է այս առակի խորհուրդը; Մեկնաբանի՛ր:

Մեծամիտները իրենց դնում են ամենաուժեղի տեղը:

2. Այս առակի ասելիքը բնորոշող ասացվածքներ գտի՛ր:      

Ով տուն չի շինել, կարծում է սյուները բսնովի են:

Երգ շատ գիտեմ, բայց ձայն չունեմ, որ երգեմ։

3. Paint ծրագրով նկարի՛ր առակը:

4. Խորհուրդ տուր այս առակի հերոսներին:

Նապաստակ ջան, դու պետք է հասկանաս քո հնարավորությունները:

Դասարանական վարժությունները:

1.Տրված տառերն այբբենական կարգով դասավորի´ր: Ո՞ր տառերն են դուրս մնացել: Առանձնացրո՛ւ ձայնավորները:

Ճ, ջ, ժ, ձ, յ, ռ, ր, ց, է, ղ, փ, բ, ս, մ, ո, կ, ը, թ, ծ, վ, գ, ե, ա, ն, ի, տ, հ, պ

ա, բ, գ, , ե, , է, ը, թ, ժ, ի, , , ծ, կ, հ, ձ, ղ, ճ, մ, յ, ն, , ո, , պ, ջ, ռ, ս, վ, տ,  ր, ց,  , փ,  ,  ,  ,  ,

            դ     զ                   լ խ                                 շ    չ                                    ու     ք և օ ֆ

ա,ե,է,ը,ի,ո,օ,ու:

2.Տրված բառերն այբբենական կարգով դասավորի՛ր: 

Եղինջ, շյուղ, պատշգամբ, դարպաս, թակարդ, կաթսա. սրճեփ:

Դարպաս, Եղինջ, թակարդ, կաթսա, շյուղ, պատշգամբ, սրճեփ:

3.Կոմիտասի «Աշուն օր« բանաստեղծությունից  դո՛ւրս գրիր 5 ձայնավորով սկսվող և 

    5 բաղաձայնով սկսվող բառեր:

    ձայնավորով   ամպեր եկան Օրան առավոտ օդ

     բաղաձայնով    Սևուկ վար Սարի վրա շար